8. Sınıf Osmanlıda Tanzimat Hakkında Herşey

TANZİMAT FERMANI

          Batı kapitalizminin Osmanlı içindeki köprü başları olan azınlıklardan oluşan işbirlikçi burjuvazinin güvenliğini sağlayıcı yine batıdan gelen istek ve öneriler “reform” diye 1839 Gülhane Hattı Hümayun’un da ,1856 Islahat Fermanında 1859 Arazi kanunnamesinde bürokrasice karşılanmaya çalışılmıştır.

     1838 antlaşması serbest ticaret şartlarını hazırlamıştı. Tanzimat ise batı kapitalizmi yararına kurulan bu açık Pazar düzeninin gerekli kıldığı idari, mali, vb. reformları getirecektir. Batı kapitalizminin Türkiye de yaslanmak istediği Rum ve Ermenilere imtiyazlı bir durum sağlayacaktır.

     1838 Antlaşması gibi Tanzimat reformları da İngiltere tarafından empoze edilmiştir. Kapitalist gelişme yoluna girilebilseydi Türkiye’nin de kendiliğinden el atması gereken reformlardı. Ancak esas bakımından bu reformlar batı kapitalizmine hizmet etmekten ve Türkiye’yi sömürgeleştirmekten başka bir sonuç vermemiştir. Tanzimat batılı görünüşe bakılarak batılılaşma hareketi diye hala övülür. Hareketin baş mimarı Mustafa reşit “büyük “ sıfatıyla anılır. Ancak bu batılılaşma ve sömürge ve yarı sömürge haline getirilen tüm Avrupa dışı ülkelerde görülen cinsten bu batılılaşma bir uydulaşmadır.

     Eskiden nüfuzlu paşaların himayesine girerek idarede kariyer yapılırken Reşit paşa yabancı bir devlete dayanarak kariyer yapma çığırını açmıştır. Reşit paşa’nın koruyucusu Türkiye de uzun yıllar kalan ve kendisine “sultanların sultanı” denilen İngiliz büyük elçisi Lord Stratford Canning dir. Tanzimat reformlarının gerçek mimarı lord Stradford’un Türkiye hatıraları adlı kitapta Caning’in yardımıyla kabul edilmiş yasaları uygulamayan paşalar tepetaklak olurlardı.Bir İngiliz generalinin “sultan demek lord Stratford demektir” diye övdüğü büyük elçi gerçekte devlet ricalinin kariyerini elinde tutmuştur.

     Caning 1853’te karısına yazdığı bir mektupta Osmanlı hükümeti apansız değişiverdi. Reşit ile sadrazam azledildi.o saat padişaha çıktım. Yeniden vazifeleri başına getirildiler. Buyurmaktadır. Yine aynı kitapta Reşit paşa’nın ( hariciye nazırı ) gözlerinden yaşlar akarak büyükelçilerinin elini öptüğü yazılıdır.

     Reşit paşa İngiltere’ye yaslanırken Ali ve Fuat paşalar Fransa’ya Mahmut Nedim paşa Rusya’ya yönelmişti.

Fuat paşa bu sefarethanelere kapılanma politikasının gerekçesini şöyle açıklamaktadır.”bir devlette iki kuvvet olur. Biri yukarıdan birisi aşağıdan gelir. Bizim memlekette yukarıdan gelen kuvvet cümlemizi eziyor. Aşağıdan ise bir kuvvet hasıl etmeye imkan yoktur. Bunun için pabuççu muştası gibi yandan bir kuvvet kullanmaya muhtacız, o kuvvetler de sefaretlerdir.

     Bu felsefe pek yabana atılamaz.”aşağıdan bir kuvvet hasıl etmeye imkan yoktur” halk tamamen kendi içine kapanmıştır. Pasiftir. Köylüler Yusuf Akçura’nın deyimiyle protestolarını “askerden kaçarak dağda saklanmakla “ belli etmektedirler. Saray ise keyfi davranışlarıyla güvenli bir kariyere imkan vermemektedir. Halbuki uydu batıcılık padişahın iktidarını kısıtlamakta paşaları padişahın iktidarına ortak yapmaktadır. Paşaların mal ve can güvenliğini sağlamaktadır.yüksek memurların mirasını hazineye devretme usulü kalkmaktadır. Tanzimat reformları bu anlamda paşa çıkarlarına uygundur.

     Tanzimat reformlarının denetimi yabancı devletlere bırakılmıştır.(Doğan Avcıoğlu Türkiyenin Düzeni I.S.121bk.)

     1856 Paris antlaşması ile reformlar anlaşma metnine alınarak yabancıların içişlerimize müdahalesi daha sağlam bir teminata bağlanacak 1878 Berlin Antlaşması ile müdahale hakkı hiç de diplomatik olmayan en haysiyet kırıcı biçiminde ifade edilecektir.

     Reformlar konusunda öyle bir fikir karışıklığı vardı ki Namık Kemal gibi bir vatansever dahi yabancıların müdahale hakkını savunacaktır. Tanzimatla yarı sömürge ekonomiye yönelişle uydu batıcılığın yolu açılırken Türkiye ye iki horoz şekeri sunulmuştur. İmparatorluğun bağımsızlığı ve toprak bütünlüğünün devletlerce garanti edilmesi ve Avrupa amme hukukundan Osmanlının yararlanması tabi ki toprak bütünlüğünün garantisi bir süre sonra işlememiş imparatorluk paylaşılmıştır. (bkz. S.121 )

     Avrupa’nın amme hukukundan yararlanmaya gelince bunun anlamı eşitsizlik yaratan her türlü imtiyazın ve siyasi müdahalelerin son bulması olması gerekiyordu. Nitekim Paris konferansında Ali paşa kapitülasyonların kaldırılabileceğini umut etmiştir. Ancak bu talep geçiştirilmiştir.

Tanzimat hareketi hukuk planında dahi batılılaşma değil batının sömürgesi olma hareketidir.( M. Kemal bunu s. 122 de açıklamaktadır.)

     Lord Stratford Türkiye anılarında” baş amaçlarından birinin Hristiyan reayayı sultanın en hür, en gözde uyrukları”yapmak olduğunu ileri sürerek Atatürk’ün görüşünü doğrulamaktadır.

     Tanzimat reformlarından yararlananlar paşaların yanı sıra batı kapitalizminin yerli komisyonculuğu rolünü yüklenen Rum ve Ermeni aracılar olmuştur.Tanzimatdöneminde Osmanlının yetişmiş insan kadrosu yoktur. devletin klasik kurumları kenarda kalmış yerine yenisi konulamamıştır.

     Osmanlıyı Tanzimat’a zorlayan sebep Avrupa da ki gelişmedir. Oysa Osmanlıda Avrupa’nın geliştirdiği tekniği devam ettirecek eleman yoktur. Bu dönemde Osmanlının Avrupa dan eksik yanı ;

     a- Batı tipinde adamı ,iktisadi elemanı yoktur.

     b- İlim ve teknikte batıya ulaşamamıştır.

     c-Maliye, endüstri, sanayi alanında batıdan geridedir.

     1835 te Avrupalı tüccarlara (Hayriye Tüccarları ) imtiyaz verir. Yerli tüccarlar ise genelde zımmilerdir.Avrupalı tüccarlar Osmanlıda mamül maddesini satmasına rağmen Osmanlı tüccarları bunu yapamamıştır. Batılı tüccarlar ticaret beratları alırlar. Avrupa seri üretime, buhar ve makine gücüne sahipken Osmanlı klasik el üretimiyle uğraşıyordu. Üretici de para ve kredi bulamaz. Oysa aynı dönemde Avrupa da bankalar gelişmiştir. Bu rahatlık Avrupa da milli birliklerin oluşmasınıda etkilemiştir.

     Böyle bir ortamda Tanzimat kurtarıcı olarak görülmüştür. Fakat durum Osmanlının hayalindeki gibi olmamış Avrupa bu fermanı kendi lehine kullanmıştır. Balkanlarda fermana sığınarak olay çıkarmıştır. 1841-1842 de parada düzeltmeye gidilmiş metal paradan kağıt paraya (kayme) geçildi. Altın ve gümüş paranın yerini kağıt para aldı. Fakat altyapı olmadığından istenilen sonuca ulaşılamamıştır. Eski sistemde madeni paranın ağırlığı kadar eşya alınırdı. Kağıt para rejiminde de para pul şeklinde kesilip alışverişte kullanılıyordu. Kağıt para tam olarak teşmil edilememiştir. Zira gerekli banka sistemi de yoktu. Devlet 3 veya 6 ayda bir para sistemini değiştirmek zorunda kalır bu ekonomiyi alt üst eder basılan para taklit edilince kaldırılır. 1835 ten sonra fiyatlar çok artar. Narh sistemi işlemez. Her şey istenilen fiyata satılmıştır. Üretim ve tüketim , mukaatalar buyahaneler, dokuma atölyeleri kapanmıştır. Yerli esnaf iş yapamaz. Ürünü satamaz. Tanzimat’la ortaya çıkan iktisadi sistemde yeterince desteklenmeyince başarıya ulaşmamıştır. Tanzimat Osmanlı klasik sistemini bozar.eyalet , sancak, kaza , nahiye sistemi işlemez.eyaletlere beylerbeyi gönderilmez.mutasarrıflar gönderilir. Mutasarrıfların yerine de mütesellimler atanır. Naipler kadıların yerine göreve gider. Naiplerde gitmez yerine mahkeme başkatibi atanır.

     Tanzimat’la hedeflenen eğitim politikası da ekonomik kaynaklar yokluğu nedeniyle amacına ulaşamaz. ekonomik kaynaklar vakıflara bırakılır. Bir müderrisin yevmiyesi 30 akçe iken 1850 ler de aynı vakfiye değişmemiş 30 akçe kalmıştır. Oysa bu sırada akçe piyasadan çıkmış guruş gelmiştir. Enflasyondan dolayı devlet ücretleri yükseltememiştir. Bütçe açığı nedeniyle desteklemede yapılamaz.

     Tanzimat din ve vicdan özgürlüğünü de gündeme getirmiştir. Avrupa bu ve benzer görüşleri kullanarak etnik ,dini durumla ilgilenmiştir. Osmanlıda buna engel olamamıştır.

     Rusya Balkanlarda Panislavist hareketle etnik, mezhep, dini unsuru kullanarak hedefine ulaşmaya çalışır. 1850 deki Bulgar alfabesi ile onları Osmanlıdan kurtarmaya çalışır. Bulgar ortadoks kilisesi kurularak Bulgarlar İstanbul’dan koparılır. Ruslar Kafkaslara inmeye çalışır. Kırım harbi Rusların tarihi emellerini gerçekleştirme fikrinin bir sonucudur.

     II. Mahmut döneminde mısır sorunu nedeniyle Mehmet Ali paşa ile Nizip savaşı yapılmış Osmanlı yenilmişti.

3 EKİM 1839 da II. Mahmut’un yerine geçen Abdülmecit döneminde Hünkar iskelesi antlaşmasına göre Rusya’nın Osmanlıya yardımı söz konusu olmuştu.oysa Abdülmecit Rusya’nın Akdeniz’e inmesini Osmanlı açısından zararlı görüyordu. Bu nedenle mısır sorununu Rusya’nın yardımı olmaksızın çözüme kavuşturabilmek için Avrupa’nın desteğine ihtiyacı vardı. Bu durumdan devleti Londra elçiliğinden hariciye nazırlığına getirilen Mustafa Reşit paşa kurtardı. M. Reşit paşa Osmanlının bir Avrupa devleti olabilmesi için Avrupa’nın hukuk, yönetim, ve toplumsal alanlarda meydana gelen yenilikleri uygulamanın gerekliliğini vurguladı. Padişahın onayı alınarak

     MUSTAFA REŞİT PAŞA tarafından hazırlanan “GÜLHANE HATTI ŞERİFİ” veya “GÜLHANE HATTI HÜMAYUNU” diye anılan TANZİMAT FERMANI Gülhane meydanında padişah, yabancı devlet büyükleri önünde okundu.I.Meşrutiyete kadar devam eden bu dönem Tanzimat dönemi olarak adlandırılır

TANZİMAT FERMANI AMAÇ

     1Avrupa devletlerinin azınlık haklarını bahane ederek Osmanlının içişlerine karışmasını engellemek için azınlık haklarını koruyacak yenilikler yapmak ve böylece azınlık ayaklanmalarını engellemek

     2-Rusya’nın boğazlar üzerinden Akdeniz’e inmesini engellemek için Avrupa’nın yardımını sağlamak ve böylece imparatorluğu çöküşten kurtarmaktır.

     3-İçte birliği sağlamak.

TANZİMAT FERMANI YAPILDIĞI ALANLAR

     1-Ordu (askeri)

     2-Mali

     3-Siyasi , sosyal, kültürel

     4-Adalet, hukuk,idari

TANZİMAT FERMANI İÇERİĞİ

1- Osmanlı ülkesinde ırk , din, mezhep ayrımı olmaksızın herkesin can, mal ve ırk güvenliği sağlanacaktır.

2- herkes mülkiyet hakkına sahip olacak ve bu hak kişi yararına devlet tarafından korunacaktır.

3-Vergiler adaletli ve belirli ölçüler dahilinde alınacak ve vergi yükümlülüğü eşit olacaktır.

4-Devlet gelirleri belirli bir bütçe ile sınırlandırılacaktır.

5- Askerlik görevi için belirli bir süre konulacaktır.ve o yerin nüfusuna göre asker alınacaktır.

6-Suçlular hakkında kovuşturma yapılacak ve bunlar açık mahkemelerde yargılanacaktır.

7-Kimse hakkında mahkeme kararı olmadan idam cezası uygulanmayacaktır.

8-Hüküm almış suçluların mirasçıları miras hakkından yoksun bırakılmayacaktır.

9-Devlet memurlarına maaş bağlanacaktır.

10-Rüşvet ve kayırma cezalandırılacaktır.

11-Başta padişah olmak üzere bu ilkelere bağlı kalacaklarını belirtmek için tüm devlet ileri gelenleri ve ulema yemin edecektir.

TANZİMAT FERMANI ÖNEMİ:

     1- Osmanlıda ana yasacılığın ve demokrasinin başlangıcıdır.

     2- Osmanlıda ilk kez her şeyin üstünde kanun gücünün varlığı kabul edilmiştir.

     3-   Şahıs ve mal güvenliğini yeni bir takım ana haklar teminatını ilan etmiş ve bu esaslar dahilinde yeni kanunların konacağını vaat etmiştir. Bu açıdan bakıldığında hukuk devleti anlayışına atılmış önemli bir adımdır.

     4- Hukukta, yargıda, idare ve maliyede bir takım yeniliklerin başlangıcı olmuştur.

     5-Tanzimat kendinden önceki yenilik hareketlerinin bir tekrarı değildir. Yeni bir takım prensipler getirmiştir. Batılılaşmayı sistemleştirmeye çalışmıştır.

     6- “Tanzimat Fermanı teb’anın hayatı , namus ve mülkiyet güvenliği,ltizamın ve ona ilişkin tümsuisti

mallerin ve düzenli asker alınması, suçla itham edilenlerin adil ve açık yargılanması ve kanunların uygulanmasında her dindeki kişilerin eşitliği gibi ilkeleri ilan etti.

     Eski İslam geleneğinden en köklü ayrılışı temsil eden ve bu yüzden Müslüman ilkelerini ve duygusunu en çok inciten bu sonuncu ilkeydi. İlan edilen hususlara riayet olunacağının dini bir müeyyideye dayanmış olması ve yerine getirilmesi yeminle taahhüt edilmişti.

TANZİMAT FERMANI ÖZELLİKLERİ

1- Mustafa Reşit  paşa tarafından hazırlanan ve ilan edilen bir reform programıdır.

2-Osmanlının gereksinimlerini karşılamak , sorunlarını çözmek amacıyla ilan edilmiştir

3- Padişahın isteğiyle yayımlanmıştır.

4-Padişah yetkilerini kendi isteğiyle sınırlayarak her gücünün üzerine kanun gücünün olduğunu kabul etmiştir.

5- Osmanlıda ana yasacılığın ve demokrasinin başlangıcıdır.

6- Hukuk devleti sisteminin temeli atılarak Avrupa hukuk kurallarına göre işleyen ilk mahkemeler kurulmuştur.

7- Askerlik ocak şeklinden çıkarılarak vatani görev şekline dönüştürülmüştür.

8- Devletin sorumluluğu genişlemiştir.

9- Fransız İhtilali ve Yurttaşlık bildirgesinin bir çok ilkesi benimsenmiştir.

10- Meşrutiyet döneminin doğmasına neden olacak aydınların yetişmesini sağlamıştır.

11- Eşit vergi alınacağı için “ cizye, haraç” gibi vergiler kalkmıştır.

12- Herkese mülkiyet hakkının verilmesi “”Tımar “ sisteminin son bulmasına neden olmuştur.Memura düzenli maaş

ödenecek olması tımar sisteminin son bulmasıyla bağlantılıdır.

      13- Diğer dönemlere göre batılılaşma yolunda ilk kez hukuksal ,toplumsal ve yönetimsel alanlarda yeniliklere gidilmiştir.

TANZİMAT FERMANI OLUMSUZ ELEŞTİRİLEBİLECEK YÖNLERİ

      1- Ferman ana hakların yalnız bir kısmından bahsetmekte özgürlüğün sözünü etmemekte eşitliğe yer vermemekteydi.

      2- Hukuki itibariyle padişahın tek taraflı iradesine dayanmaktaydı. Bu yüzden padişah her zaman değiştirmeye, bozmaya müsaitti.

      3- Tanzimat fermanı mevcut olan siyasi bir sisteme ve rejime karşı kamuoyunun bir reaksiyonu veya birleşmesinden doğmuş değildir. Milletin rolü yoktur Padişahın tek taraflı arzusu ile oluşmuştur.

      4-Ferman Osmanlı devletinin mevcut dini ve ilahi karekterinde hiçbir değişiklik oluşturmamıştır. Tanzimat fermanı gerekse bu devrede çıkan fermanlar bazı aydın kuşaklar hariç hiçbir zaman halk tarafından onaylanmamıştır.

      5-Ferman Avrupa’nın muhabbet ve sempatisini kazanmayı amaç edinmiş ancak mevcut yapıda (siyasi sistem ve teşkilatta ) köklü değişikliler getirmemiştir.

      6- XIX. yy Türk reformları hakkındaki Avrupa eserlerinde reformların ölü doğmuş olduğu beylik bir laf olmuştur. “ Tanzimat Babıali’nin eşiğinde durdu” Lakin 1800 deki Türkiye ile 1871 deki Türkiye’nin mukayesesi bir çok derin değişiklikleri iyi veya kötü ,Tanzimat’ın Avrupa’nın ağzına çalınan bir parmak baldan veya salt reformcu taslaklarınca saygılı bir iyi niyet ifadesinden ibaret olmadığını hemen gösterecek kadar gözler önüne serecektir.

      7- Ferman yabancı devletlerin Osmanlı Devlet’inin içişlerine karışmasına imkan sağlaması bakımından da dikkat çekmiştir.

      8-Azınlık ayaklanmaları engellenememiştir.

      9- Merkezi otorite iyice zayıflamıştır.

TANZİMAT FERMANI SONUÇ

            Genel anlamıyla insanlar arasında eşitliği getirmiştir. Bu açıdan da Müslümanlardan çok azınlıkların yararına olmuştur. Çünkü azınlıklar Müslümanlarla kanunen ilk kez eşit bir konuma ulaşmışlardır. Bu nedenle Osmanlıdaki Müslüman kitle azınlık olan Hristiyanlar la eşit olmayı benimsememişlerdir.Bu yüzden iyi niyetli ilan edilen ferman tam anlamıyla uygulanamamıştır. Böylece çözümü bekleyen azınlık sorunu daha da büyümüştür. Bu da beraberinde Avrupa’nın Osmanlının içişlerine karışmasını getirmiştir.azınlık sorununu koz olarak kullanan Avrupa kapitülasyonların artmasını sağlamıştır. Rusya ise Ortadoks koruyuculuğu bahanesi ile Osmanlı’nın içişlerine karışmaya devam etmiştir.

      Teokratik bir devlet olan Osmanlı din esaslarının yanı sıra modern hukuku da uygulamaya geçince hukuk birliği bozulmuştur.

      Mustafa Reşit paşa ıslahat yanlısı olmayanların da meclise girebileceğini düşündüğü için II. Mahmut döneminde Millet Meclisi haline gelen Meclis-i Vakayı Ahkam-ı Adliye üyelerine dokunulmazlık hakkı verilmesine karşı çıkmıştır.

KISACA TANZİMAT DEVRİ DEVLETİ SOSYAL , SİYASİ VE HUKUKİ YENİ BİR DÜZEN İLE DONATMA KONUSUNDA TEŞKİLAT VE FİKİR YÖNÜNDEN BİR OLGUNLAŞMA VE ÇABALAMA DEVRİ OLMUŞTUR.

www.testindir.com

8. Sınıf Osmanlıda Tanzimat Hakkında Herşey YAPILAN YORUMLAR

antalya escort izmir escort ankara escort bursa escort adana escort alanya escort izmit escort gaziantep escort eskisehir escort bodrum escort denizli escort diyarbakır escort samsun escort mersin escort malatya escort kuşadası escort konya escort kocaeli escort kayseri escort